Ge ke sepela ka gare ga Khonferentshe ya bo masomepedi-tee ya Ngwaga le Ngwaga ya LITASA, se sengwe sa dilo tša mathomo tšeo di ilego tša goga šedi ya ka e bile lefelo la dipontšho. Ke fihlile pele ga iri ya senyane gomme ka amogelwa ke disetaleng go tšwa mekgatlong go akaretša; Cambridge, Macmillan, Reading Matters, British Council, Nal’ibali, Family Literacy Project le tše dingwe tše dintšhi. Go bona mekgatlo e mentšhi e kgobokane felo go tee, ka baka la boikgafo bjo bo abelanwago bja go tseba go bala le go ngwala e be e le mo go kgahlišhago.

Ke moka, ke ile ka fihla setaleng sa rena sa PUKU. Lefelo la rena la dipontšho e be ele le botse, e tletše diphosetara tša mebalabala le dipuku tša bana. Re be re na le sefoka sa rena sa PUKU, poroto ya go itebelela le tlou ya rena ye nnyane ya PUKU, go ralala le khonferentshe, baemedi ba ile ba ema go boledišana, ba thoma go tšea diswantšho le go ithuta ka botlalo ka mošomo wa rena.

Bjalo ka morutwana yo a ithutelago mošomo, tema ya ka e be e le kudu mabapi le go amogela batho lefaseng la PUKU. Ke boletše le baemedi ka go hlalosa gore re bomang, seo re se dirago sa bohlokwa, le gore ke ka lebaka la eng re sekaseka dingwala tša bana tša leleme la SeAfrika.

Mošomo wa tshekatsheko ya PUKU e thuša batswadi, barutiši le babadi ba bangwe go hwetša dipuku tša boleng ka pela, ntle le go swanelwa ke go lebelela dikarolo tše dintšhi.

Dipuku di lebelelwa go tšwa go dipono tše di fapanego; go akaretšwa tlhalošo, polelo, maitemogelo le boleng bja tšona ka kakaretšo bjalo ka seripa sa dingwala tša bana. Se bohlokwa ke ge mošomo wa rena o godiša go bala bakeng sa go ipshina. Ga se mabapi gore puku e tsena ka gare ga lenaneo la thuto fela. Bana ba swanelwa ke dikanegelo tše boleng ka maleme a bona; dikanegelo tše baka go ipshina ka tšona.

E nngwe ya dilo tšeo di sa lebalegego kudu e bile go utulla gore ke batho ba bakae bao ba bego ba se ba ka ba nagana gore go ka ba le mokgatlo wo o hlahlobago le go kgobaketša dipuku tša bana tša leleme la SeAfrika. Ge ke dutše ke hlalosa di tshepedišo tša rena, batho ba ile ba thoma go kgahlwa. Ba bangwe ba be ba nyaka go hwetša dipuku ka maleme a itšego, mola ba bangwe ba be ba nyaka go ithuta  go hlahloba dipuku. Thabo yeo e bile le morero kudu ge ke kopana le baithuti  ba WITS,  ba Dithuto tša Kgatišo. 

Ngwaga o fetilego, ke be ke le mo ba bego ba le gona, ke phetha Dihlomphano tša ka tša mohlakanelwa tša Dithuto tša Kgatišo le Dingwalo tša Afrika kua WITS. Bjale ge ke kopana le bona ke be ke thabile. E be e le sehlopha seo se ilego sa tla go re dumediša, sa tšea diswantšho le go bontšha kgahlego ya kgonthe ya go ba basekaseki ba dipuku

Motsotso o mongwe wa go ikgantšha o ile wa tla ge ke be ke utulla le gore go bonagala le nna nka rekiša dipuku! Gare ga dipuku tšeo di bego di le pontšhong ya rena go be go na le ya Ouma Katrina (Tortoise and Ostrich), e lego puku ya bana yeo e ngwadilwego ka leleme la N|uu leo le lego kotsing. Ke ile ka kgona go rekiša dikopi tše nne. Tše tharo tša tšona di rekilwe go ya goneela ka tsona, e tee ya tsona e rekilwe ke mofahloši yo a fišegelago go akaretša puku ye thutong ya gagwe. Thekišo e nngwe le e nngwe e be e bolela gore kopi e nngwe ya puku ya bana yeo e ngwadilwego ka leleme la setlogo leo le lego kotsing e be e tlogela tafola ya rena e e-na le motho yo a bonego mohola go yona.

E nngwe ya dintlha tša ka tša mafelelo e tlile nakong ya tlhagišo ya PUKU ka Sontaga, ge maloko a mararo a sehlopha sa rena a phutholla bohlokwa bja go sekaseka dipuku le batho ba go fapana bao ba tsenyago letsogo tshepedišong ye. Pelong ya thero, e be e le pono ya PUKU: “Dipuku tše ntšhi, dipuku tše kaone, tša bana ka moka ka maleme a rena ka moka.” Ditsebi tša polelo di kgatha tema ye bohlokwa go sekaseka dipuku, eupša PUKU o dumela gape gore tshepedišo ye e swanetše go akaretša mantšu a go fapana. Batswadi, barutiši, baithuti le ba bangwe ba ka ithuta go sekaseka dipuku ka dithuto tša rena tša matšatši a mararo. 

Ga se fela mabapi le profešene ya gago. Batho ba go fapana ba tliša dipono tše di fapanego go seo se dirago gore puku e be le mohola, e thabiše le go swanela bana. Tlhagišo e ile ya kgokagana gape le dipoledišano tša khonferentshe tše di nabilego mabapi le go anega dikanegelo le go ngwala dikanegelo tša leleme la letswele ka maleme a rena. Go ngwala le go sekaseka dingwalo ka maleme a setlogo go na le seabe go di boloka le go di ngwala, eupša gape go dira selo se sengwe seo se tseneletšego sa motho ka noši: go dumelela ngwana go bula puku le go lemoga polelo ya gagwe bjalo ka yeo e swanelwago ke dikanegelo, boikgopolelo le lethabo.

Tlhagišo e ile ya fela ka ye nngwe ya dinako tšeo ke di ratago kudu tša khonferentshe, ge Zanele Ndlovu a šomišitše Umakheyane ka go anega dikanegelo le mmino. O ile a bapala umakheyane, gomme go se go ye kae phapoši e be e opela gotee le yena. E be e kgahlisha. Ka motsotso woo, dikgopolo tšeo re bego re dutše re di ahlaahla khonferentsheng ka moka di ile tša fetoga selo seo re bego re sa itemogela sona. Dikanegelo tša Afrika ga se tša ka tša phela letlakaleng fela; di phetše ka mantšu a rena, mmino, diletšo le batho. Go bona dikanegelo, polelo le mmino di kopane kamoka e nkgopotša gore ke ka lebaka la eng go le bohloka go boloka dikanegelo tše.

Maitemogelo a ka kua LITASA a nkgopoditše gore mošomo wa go bala le go ngwala o direga ka dipoledišano go swana le ge o direga ka dipuku. Ka nako ye nngwe e be e hlalosetša motho PUKU lekga la mathomo, ka dinako tše dingwe e be e le go thuša motho yo mongwe go humana puku, go kopana le basekaseki ba dipuku ba nakong e tlago, go rekiša kopi ya puka Ouma Katrina (Tortoise and Ostrich), go tšea senepe goba go bogela phapoši ka moka e opela gotee.

Dipoledišano go dikologa maleme a letswele, le maleme a go fapana le mehuta ya maleme ao a bolelwago go ralala le ditšhaba tša rena, di ile tša dula go nna. Bjalo ka mongwadi, ke tlogetše LITASA ke hlohleletšwa go ngwala tše ntši ka polelo ya gešo le go e bona bjalo ka polelo yeo nka itlhalosago ka botlalo le go hlama ka yona. Go boloka maleme a rena, go ra gore re kgetha go dula re anega, re ngwala le go abelana dikanegelo ka ona.

Ge ke be ke eme ka morago ga setale sa PUKU, ke ile ka lemoga gore ke be ke tšea karolo poledišanong e kgolo kudu mabapi le seo se swanetšego bana go tšwa dipukung. Bana ba swanelwa ke dipuku tša boleng. Ba swanelwa ke dipuku tša maleme a gabo bona. Gomme ba swanelwa ke go kopana le maleme ao e sego ka diphapošing tša borutelo fela, eupša dikanegelong tšeo di ba dumelelago go sega, go akanya, go ikhwetša le go itemoga.

Dipuku tše dintšhi. Dipuku tše kaone. Go bana ka moka ka maleme a rena ka moka.

Lebogang Jessicah Monyela

Puku Children’s Literature Foundation Intern